KỲ LỪA: ĐÁNH THỨC "CON RỒNG" KINH TẾ DU LỊCH GIỮA TRÁI TIM XỨ LẠNG

        Không phải ngẫu nhiên mà trong tâm thức người Việt, Kỳ Lừa đã đi vào ca dao như một biểu tượng của sự phồn hoa vùng biên ải. Thế nhưng, làm thế nào để cái tên ấy không chỉ là ký ức văn hóa mà trở thành một thực thể kinh tế du lịch hùng mạnh, đóng góp tỷ trọng lớn vào ngân sách địa phương trong kỷ nguyên số? Đó là một bài toán đòi hỏi sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa bảo tồn di sản và tư duy kinh tế thị trường sắc bén.

Phường Kỳ Lừa sở hữu một vị trí "đắc địa" mà hiếm có đơn vị hành chính cấp cơ sở nào có được. Nằm ở trung tâm thành phố Lạng Sơn, Kỳ Lừa đóng vai trò là "điểm hội tụ" của các luồng di cư, thương mại và văn hóa.

Lịch sử đã ban tặng cho Kỳ Lừa một hệ thống di tích "vô giá" với Đền Tả Phủ, Chùa Bắc Nga,... và đặc biệt là Chợ Kỳ Lừa – nơi từng được coi là cửa ngõ giao bang quan trọng bậc nhất của các triều đại phong kiến Việt Nam. Về mặt kinh tế học, đây là một dạng "Lợi thế tĩnh" – những tài nguyên sẵn có. Tuy nhiên, trong tình hình mới, nếu chỉ dựa vào lợi thế tĩnh, du lịch sẽ rơi vào trạng thái bão hòa. Kỳ Lừa cần một cuộc cách mạng để biến những giá trị này thành "Lợi thế động" – tức là khả năng thu hút và giữ chân du khách bằng dịch vụ và trải nghiệm.

Phân tích sâu vào cấu trúc du lịch của phường, chúng ta thấy một sự giao thoa hiếm có. Du khách đến Kỳ Lừa không chỉ để đi lễ (tâm linh), mà còn để thưởng thức ẩm thực (văn hóa) và mua sắm (thương mại). Lễ hội đền Kỳ Cùng – Tả Phủ không chỉ là sinh hoạt tôn giáo, mà là một "sự kiện thương hiệu". Nó tạo ra một luồng khách khổng lồ trong thời điểm ngắn hạn.

Thương mại là huyết mạch, chợ Kỳ Lừa với các mặt hàng đặc sản biên giới, đồ thủ công mỹ nghệ của người Tày, Nùng tạo ra sự khác biệt so với các trung tâm mua sắm hiện đại ở miền xuôi.

Văn hóa là linh hồn, những món ăn như vịt quay mắc mật, khâu nhục hay phở chua Kỳ Lừa không đơn thuần là thực phẩm, chúng là "di sản sống" có khả năng tạo ra giá trị gia tăng cao nếu được đóng gói thành các tour trải nghiệm ẩm thực.

"Phố đi bộ" – Bước ngoặt thay đổi diện mạo kinh tế ban đêm Sự ra đời của Phố đi bộ Kỳ Lừa là một lời giải thông minh cho bài toán kinh tế ban đêm. Trước đây, du khách đến Lạng Sơn thường chỉ lưu trú ban ngày, khiến doanh thu từ dịch vụ lưu trú và ăn uống buổi tối rất thấp. Phố đi bộ đã làm được ba việc lớn: Kéo dài thời gian lưu trú, khi có không gian vui chơi về đêm, du khách sẵn sàng ở lại một đêm thay vì đi ngay về trong ngày; Kích cầu tiêu dùng tự nhiên, trong không gian đi bộ, tâm lý thư giãn khiến du khách chi tiêu nhiều hơn cho đồ ăn đường phố và quà lưu niệm. Tạo sân chơi phát triển nền kinh tế, các hộ gia đình trong lòng phố đi bộ có thể tận dụng mặt bằng để kinh doanh nhỏ, làm Homestay lưu trú, từ đó nâng cao thu nhập trực tiếp cho Nhân dân. 

Bên cạnh những thuận lợi và kết quả đã đạt được, Công tác phát triển du lịch dịch vụ phường Kỳ Lừa cũng đối mặt với những thách thức trong lộ trình chuyên nghiệp hóa. Phát triển du lịch chuyên sâu không bao giờ là con đường rải đầy hoa hồng. Kỳ Lừa đang đối mặt với những "nút thắt" mang tính cấu trúc, khách đổ về rất đông vào mùa lễ hội tháng Giêng nhưng lại thưa thớt vào mùa hè và mùa thu. Điều này gây lãng phí nguồn lực hạ tầng và khiến thu nhập của người dân không ổn định. Sự thiếu hụt nhân lực du lịch, dịch vụ chất lượng cao. Đa số người dân làm du lịch dựa trên kinh nghiệm tự phát. Sự thiếu hụt kỹ năng ngoại ngữ, kỹ năng phục vụ theo tiêu chuẩn quốc tế và kiến thức về marketing số khiến hình ảnh Kỳ Lừa chưa thể tiếp cận mạnh mẽ với khách du lịch nước ngoài hoặc khách trung lưu từ các đô thị lớn. 

          Chiến lược "Cất cánh": Tầm nhìn đến năm 2030, Để Kỳ Lừa thực sự trở thành "đầu tàu" kinh tế du lịch của tỉnh Lạng Sơn, trong thời gian sắp tới, phường Kỳ Lừa nhận định và hướng tới triển khai một lộ trình với các trụ cột như:

Quy hoạch không gian du lịch di sản. Quy hoạch chi tiết bảo tồn khu vực phố cũ Kỳ Lừa. Các công trình xây dựng mới phải tuân thủ nghiêm ngặt quy định về kiến trúc để giữ được cái "hồn" của một phố chợ miền biên viễn. Việc phục dựng các không gian sinh hoạt văn hóa truyền thống của người Tày, Nùng ngay giữa phố thị sẽ là điểm nhấn thu hút khách quốc tế.

Phát triển sản phẩm du lịch "Bốn mùa". Thay vì chỉ trông chờ vào lễ hội đầu năm, trong thời gian tới phường sẽ phối hợp tổ chức các sự kiện theo mùa: Lễ hội ẩm thực mùa hè, Tuần lễ văn hóa biên giới mùa thu, hay các hội chợ mua sắm cuối năm. Mục tiêu là để Kỳ Lừa luôn "sống" và "náo nhiệt" quanh năm.

Chuyển đổi số toàn diện. Xây dựng hệ thống thuyết minh tự động qua mã QR tại các di tích. Khuyến khích các tiểu thương chợ Kỳ Lừa sử dụng thanh toán không dùng tiền mặt và tham gia vào các sàn thương mại điện tử để quảng bá đặc sản địa phương ra khắp cả nước.

Xây dựng thương hiệu "Người Kỳ Lừa làm du lịch". Mỗi người dân cần trở thành một đại sứ văn hóa. Khi sự thân thiện, trung thực và hiếu khách của người xứ Lạng trở thành một thương hiệu, du khách sẽ tự quay lại mà không cần quá nhiều quảng cáo.

Phát triển kinh tế du lịch phường Kỳ Lừa không phải là câu chuyện ngày một ngày hai, cũng không phải là nhiệm vụ riêng của chính quyền. Đó là một cuộc hành trình chung sức, nơi những di sản của cha ông được đánh thức bằng tư duy hiện đại và trái tim nhiệt huyết. Khi tiếng đàn Tính hòa cùng nhịp sống hối hả của phố chợ, khi ánh đèn lồng trên phố đi bộ soi bóng xuống dòng sông Kỳ Cùng, đó cũng là lúc Kỳ Lừa khẳng định vị thế của mình: Không chỉ là một địa danh trên bản đồ, mà là một thực thể kinh tế - văn hóa đầy sức sống, một điểm đến không thể bỏ lỡ trên hành trình khám phá dải đất hình chữ S.

Nguồn: H. Nguyễn.